Pizza không có một “ngày sinh” duy nhất
Ngày nay, khi nhắc đến pizza, nhiều người lập tức nghĩ đến nước Ý, những con phố ở Napoli, lò nướng nóng rực và chiếc Pizza Margherita với ba màu đỏ, trắng, xanh.
Nhưng lịch sử của pizza không đơn giản như câu chuyện “một người đã phát minh ra pizza vào một ngày nào đó”.
Pizza hiện đại là kết quả của một quá trình phát triển lâu dài, bắt nguồn từ truyền thống làm những loại bánh dẹt từ bột và nước ở khu vực Địa Trung Hải, trước khi hình thành một văn hóa pizza đặc biệt tại Napoli.
Những loại bánh dẹt nướng trên nhiệt đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử ẩm thực của con người. Người Hy Lạp, La Mã và nhiều cộng đồng Địa Trung Hải từng sử dụng các loại bánh mì dẹt kết hợp với dầu, thảo mộc và những nguyên liệu sẵn có.
Tuy nhiên, không nên gọi những loại bánh này là “pizza” theo nghĩa hiện đại. Chúng là những tiền thân hoặc món ăn có nét tương đồng, còn pizza như một truyền thống ẩm thực riêng biệt được hình thành và phát triển mạnh tại Napoli.
Napoli – nơi pizza hiện đại dần thành hình
Nếu lịch sử của những chiếc bánh dẹt trải dài qua nhiều nền văn hóa, thì Napoli chính là nơi pizza phát triển thành một phần đặc biệt của đời sống và văn hóa ẩm thực.
Theo Treccani – Pizza, tại Napoli, từ cuối thế kỷ XVII đã xuất hiện những loại bánh bột được cán dẹt và phủ nhiều nguyên liệu như mỡ lợn, phô mai, tiêu và húng quế.
Đến thế kỷ XVIII, pizza ngày càng phổ biến tại thành phố.
Đó là một món ăn đơn giản, dễ tiếp cận và phù hợp với đời sống đô thị của Napoli.
Không cần một bàn tiệc cầu kỳ. Một chiếc bánh nóng vừa ra khỏi lò đã có thể trở thành một bữa ăn nhanh chóng và đầy hương vị.
Chính trong môi trường đó, nghề làm pizza – pizzaiuolo – dần phát triển.
Người thợ không chỉ làm một chiếc bánh. Họ học cách nhào bột, tạo hình, lựa chọn nguyên liệu, điều chỉnh nhiệt độ và thời gian nướng.
Qua nhiều thế hệ, những kỹ năng này trở thành một phần của văn hóa Napoli.
🍅 Khi cà chua bước vào câu chuyện của pizza
Một trong những nguyên liệu làm nên diện mạo quen thuộc của pizza ngày nay là cà chua.
Nhưng cà chua không có nguồn gốc từ châu Âu.
Cây cà chua có nguồn gốc từ khu vực châu Mỹ và được đưa sang châu Âu sau quá trình giao lưu giữa Cựu Thế giới và Tân Thế giới.
Ban đầu, cà chua không ngay lập tức trở thành nguyên liệu phổ biến trong mọi tầng lớp xã hội châu Âu. Theo thời gian, nó dần được sử dụng rộng rãi hơn trong ẩm thực, đặc biệt tại miền Nam nước Ý.
Tại Napoli, cà chua kết hợp với bánh bột mì, dầu, thảo mộc và các nguyên liệu khác đã tạo nên một trong những đặc điểm quan trọng của pizza Napoli.
Vị chua nhẹ, vị ngọt tự nhiên của cà chua kết hợp với độ béo của phô mai và hương thơm của thảo mộc tạo nên sự cân bằng rất đặc trưng.
Đây là một trong những lý do pizza có thể đơn giản về thành phần nhưng vẫn tạo ra trải nghiệm hương vị phong phú.
👑 Margherita – câu chuyện nổi tiếng nhất về pizza
Nhắc đến pizza Ý, không thể bỏ qua Pizza Margherita.
Câu chuyện phổ biến kể rằng vào năm 1889, pizzaiuolo Raffaele Esposito tại Napoli đã làm pizza cho Nữ hoàng Margherita di Savoia.
Chiếc pizza với cà chua, mozzarella và basil được cho là gợi lên ba màu đỏ, trắng và xanh của quốc kỳ Ý.
Từ đó, câu chuyện về Pizza Margherita trở thành một phần nổi tiếng của văn hóa pizza.
Tuy nhiên, có một điểm cần đặc biệt lưu ý:
Margherita không phải là chiếc pizza đầu tiên trong lịch sử.
Các loại pizza với cà chua và những nguyên liệu khác đã tồn tại trước năm 1889.
Vì vậy, cách diễn đạt chính xác hơn là câu chuyện năm 1889 gắn Pizza Margherita với Nữ hoàng Margherita và góp phần tạo nên danh tiếng của loại pizza này, chứ không phải pizza được phát minh vào năm 1889.
Đây cũng là một ví dụ cho thấy lịch sử ẩm thực thường là sự giao thoa giữa tư liệu lịch sử, truyền thống và những câu chuyện được kể lại qua nhiều thế hệ.
🔥 Pizza không chỉ là công thức, mà còn là nghệ thuật
Một chiếc pizza ngon không chỉ phụ thuộc vào việc có bao nhiêu nguyên liệu trong nó.
Nó còn nằm ở cách người thợ làm ra chiếc bánh như thế nào ?
Bột , men, nước được nhào và ủ như thế nào
Đế bánh được tạo hình ra sao?
Nguyên liệu được phân bổ thế nào cho cân bằng
Lò nướng bánh phải đạt nhiệt độ bao nhiêu?
Chiếc bánh được nướng trong bao lâu để được ra thành phẩm ngon nhất ?
Tất cả đều ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Đó chính là lý do UNESCO đã ghi danh “Art of Neapolitan ‘Pizzaiuolo’” – Nghệ thuật của người làm pizza Napoli vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017.
Theo UNESCO – Art of Neapolitan “Pizzaiuolo”, nghệ thuật này bao gồm nhiều kỹ năng và thực hành liên quan đến việc hiểu và chuẩn bị bột, tạo hình và nướng pizza, đồng thời được truyền lại qua các thế hệ.
Vì vậy, pizza Napoli không chỉ là một món ăn đơn thuần của Ý.
Đó còn là: một nghề thủ công, một kỹ năng và một truyền thống văn hóa của người Ý.
🫒 Điều gì làm nên một chiếc pizza ngon?
Từ Pizza truyền thống đến Pizza đương đại hôm nay có thể cấu thành từ các nguyên liệu rất đơn giản.
Một chiếc bánh có thể chỉ cần một số thành phần cơ bản:
- Bột mì
- Nước
- Men
- Muối
- Cà chua
- Phô mai
- Dầu olive
- Các loại thảo mộc, rau củ quả
Nhưng sự đơn giản không đồng nghĩa với dễ làm.
Khi nguyên liệu không quá nhiều, chất lượng và cách xử lý từng thành phần càng trở nên quan trọng.
Đế bánh sau khi nướng ccần có cấu trúc thành phẩm phù hợp, nở xốp, nhẹ nhàng và giòn.
Cà chua hoặc cái loại sốt nền cần tạo được vị tươi và cân bằng.
Phô mai và các nguyên liệu ( thịt muối, hải sản,…)cần hòa quyện với bánh với mức độ cân bằng thay vì lấn át những thành phần khác.
Thảo mộc và dầu olive đóng vai trò tạo thêm hương thơm.
Và cuối cùng là nhiệt độ của lò – yếu tố biến khối bột và những nguyên liệu đơn giản thành một chiếc pizza hoàn chỉnh.
Đó cũng là tinh thần mà GioiA Pizza theo đuổi: tôn trọng những giá trị nền tảng của pizza Ý, đồng thời tạo ra trải nghiệm phù hợp với thực khách hôm nay.
🌎 Một chiếc pizza đã đi xa đến đâu?
Có lẽ đó mới là điều thú vị nhất trong lịch sử pizza.
Từ một món ăn gắn với đời sống của Napoli, pizza theo những người Ý di cư đến nhiều nơi trên thế giới.
Tại Mỹ, pizza tiếp tục phát triển và hình thành những phong cách riêng.
Tại các quốc gia khác, pizza tiếp tục được biến tấu với nguyên liệu và khẩu vị địa phương.
Ngày nay, bạn có thể tìm thấy pizza ở hầu hết những thành phố lớn trên thế giới.
Pizza đã thay đổi rất nhiều.
Nhưng những giá trị cơ bản vẫn còn đó:
Bột.
Nguyên liệu.
Nhiệt.
Bàn tay người thợ.
Và niềm vui được chia sẻ.
Có lẽ đó chính là lý do một món ăn bắt đầu từ Napoli lại có thể trở thành món ăn toàn cầu.
GioiA Pizza – Khi câu chuyện pizza tiếp tục tại Việt Nam
Tên gọi GioiA bắt nguồn từ chữ gioia trong tiếng Ý, mang ý nghĩa “niềm vui”.
Với GioiA Pizza, pizza không chỉ đơn giản là một món ăn được đặt lên bàn.
Đó là lý do để mọi người gặp nhau.
Một buổi tối gia đình.
Một cuộc hẹn cùng bạn bè.
Một bữa ăn cùng những người thân yêu.
Hay đơn giản là khoảnh khắc tự thưởng cho mình một chiếc pizza nóng vừa ra lò.
Từ những con phố của Napoli, pizza đã đi qua nhiều quốc gia, thay đổi theo khẩu vị và văn hóa của từng vùng đất.
Và khi đến Việt Nam, hành trình ấy vẫn tiếp tục.
GioiA muốn kể tiếp câu chuyện đó bằng những chiếc pizza mang tinh thần Ý, những nguyên liệu được lựa chọn cẩn thận và quan trọng nhất – niềm vui được chia sẻ cùng nhau 🍕❤️
